Advocaat voor de advocaten

Vorig jaar deed Commissie Binnenland onderzoek naar het tbs-systeem. We zijn in verschillende tbs-klinieken op bezoek geweest. Onze bevindingen: de medewerkers van de kliniek doen heel goed werk. Alles wat mogelijk is, wordt voor de cliënt gedaan. Medewerkers spreken echter ook over de te lange behandelduur en een te grote nadruk op veiligheid vanuit de politiek.

Tbs: het systeem onder druk

Het programma Nieuwsuur besteedde in de uitzending van 9 januari 2018 jl. aandacht aan het Manifest van de Vereniging van tbs-advocaten, dat is opgesteld naar aanleiding van de verontwaardiging na de dood van Anne Faber. De verdachte in deze zaak, Michael P. heeft geen tbs opgelegd gekregen omdat hij weigerde om zich te laten onderzoeken. Vanuit politiek en maatschappij klonk toen direct de roep om tbs-oplegging mogelijk te maken als de verdachte weigert mee te werken aan psychiatrisch onderzoek. De Vereniging van tbs-advocaten denkt dat dit geen goede oplossing is om de tbs-weigeraars aan te pakken. Zij stelt voor om het systeem zelf aan te pakken, zodat tbs aantrekkelijker wordt.

 

Tbs: wat is het probleem?

De rechter kan terbeschikkingstelling (tbs) opleggen aan iemand die een zwaar delict heeft gepleegd en lijdt aan een psychiatrische ziekte of stoornis die het gedrag heeft beïnvloed tijdens het plegen van het delict. Het doel van tbs is duurzame beveiliging van de samenleving. Dit zou ook bereikt kunnen worden met opsluiting in een reguliere gevangenis. De tbs-maatregel is er echter niet voor niets. Bij tbs hoort namelijk ook psychiatrische behandeling. Zo wordt toegewerkt naar een succesvolle re-integratie, zodat de samenleving ook na de invrijheidsstelling veilig blijft. De tbs-maatregel heeft dus een positief effect voor de samenleving, maar ook voor de verdachte. Na een tbs-behandeling vervalt de verdachte in nog geen 10 procent van de gevallen in zijn oude gewoonten, terwijl iemand die een gevangenisstraf heeft uitgezeten veel vaker weer in de criminaliteit terecht komt (bijna 50 procent!)

 

Toch leggen rechters de tbs-maatregel veel minder vaak op dan vroeger. En, zoals advocaat Knoeters zelf aangaf in de uitzending in Nieuwsuur, ook advocaten vertellen aan cliënten dat de maatregel meer negatieve dan positieve kanten kent, zodat negen op de tien verdachten weigeren mee te werken aan het onderzoek dat nodig is om tbs op te kunnen leggen. Zij zijn zo sceptisch omdat de beveiligingsregels de laatste jaren steeds strenger zijn geworden en de voorwaarden voor een verlof zijn aangescherpt. Tbs’ers kunnen daardoor niet goed werken aan de gestelde doelen en mogen maar zelden op verlof, zodat ze niet voldoende kunnen oefenen in de samenleving waarin ze – als het goed is – straks terug mogen keren. Bovendien duurt een tbs-maatregel gemiddeld tien jaar, terwijl een gevangenisstraf voor hetzelfde feit korter duurt.

 

Verandering van het systeem: hoe?

De doelen van het tbs-systeem zijn zeker het navolgen waard, vindt SGP-jongeren. Als er sprake is van een situatie waarin de tbs-maatregel kan worden opgelegd, is het veel positiever voor zowel de verdachte als de samenleving om dat traject in te gaan dan om een gevangenisstraf uit te zitten. De re-integratie van de dader in de samenleving is de laatste jaren echter ondergesneeuwd. Veiligheid krijgt de grootste nadruk, maar daardoor lijkt de tbs-maatregel nog maar weinig van een gevangenisstraf te verschillen.


Tbs’ers hebben behoefte aan een strenge én sociale omgeving. Er moet meer geïnvesteerd worden in sociale controle binnen de tbs-kliniek door ze in te richten als mini-samenleving, naar het voorbeeld van een kibboets. Een verlof is daarbij geen onderbreking of vakantie van straf, maar een oefening om te leren staan in de grote samenleving. De mini-samenleving heeft alles om ‘binnen het hek’ te oefenen, zodat de re-integratie straks soepel verloopt. In dit ND-artikel leggen we dit verder uit.

 

Veiligheid gewaarborgd

We moeten daarbij in gedachten houden dat het veel vaker goed gaat (in meer dan 99 procent van de gevallen) dan dat een tbs’er ontsnapt. Toch worden incidenten bij een tbs-kliniek groot uitgemeten in de media, waarop de politiek reageert met de roep om nóg meer beveiligingsmaatregelen. Zoals we hebben gezien, is dat niet in het belang van de tbs’er: die kan zo niet werken aan de gestelde doelen. Ook is het niet in het belang van de samenleving: de tbs-maatregel is veel effectiever dan een gevangenisstraf, maar wordt veel minder vaak opgelegd dan vroeger. Politici moeten zich bewust zijn van hun rol hierin. Het is belangrijk om bij een incident te onderzoeken hoe het de volgende keer beter kan, maar er is nu te weinig aandacht voor de onderliggende oorzaken. Als er snel actie vereist is, moet dit een tijdelijke maatregel zijn die na verloop van tijd wordt geëvalueerd, mede aan de hand van de uitkomsten van het onderzoek. Terecht zegt de Vereniging van tbs-advocaten dat één incident niet leidend mag zijn voor het hele systeem.

 

Positief over tbs

Tegelijkertijd ligt er ook een taak voor zowel advocaten als rechters in hun spreken over tbs. Advocaten moeten niet alleen de nadelen va het huidige systeem voorleggen aan hun cliënten, maar ook aanwijzen dat de tbs-maatregel veel voordelen kent, zoals een behandeling van de achterliggende symptomen en een beter vooruitzicht in de samenleving. Rechters moeten zich niets aantrekken van de publieke opinie en onderzoeken of tbs kan worden opgelegd als de zaak daartoe aanleiding geeft. Zo kan ook de rechterlijke macht het imago van de tbs-maatregel verbeteren. Journalisten doen er goed aan om ook eens op bezoek te gaan bij de tbs-kliniek als het goed gaat.

 

Advocaat voor de advocaten

SGP-jongeren is hier als advocaat voor de advocaten – in dit geval voor de Vereniging van tbs-advocaten. Een verandering van het tbs-systeem is hard nodig. Met het verplicht opleggen van tbs-maatregelen wordt de onderliggende oorzaak niet aangepakt. Tbs is geen gevaar, maar kan met de juiste toepassing en aandacht veel betekenen voor een duurzaam veilige samenleving.

 

(op de foto Dr. S. van Mesdagkliniek te Groningen)

Geschreven door Lianne Ruitenbeek

Lianne is lid van de commissie Binnenlandse Zaken. Meer artikelen van Lianne Ruitenbeek:



Blog comments powered by Disqus